droomtuinieren deel 64: zaaien in eigen zaaigrond

Sommige dagen lijkt het wel zomer, zo zacht. De magnolia en de meidoorn staan al bijna op springen in de volkstuin en ik wil er eigenlijk gewoon op een stoeltje naar zitten kijken... maar er zijn eerst nog wat andere klusjes - zoals de potgrond afmaken voor mijn mooie moestuinemmers. Daarvoor gaan we eerst terug naar vorig jaar... Na een hele zomer genieten van de oogst kieper ik aan het eind van het seizoen alle uitgebloeide emmers leeg in de zinken teil waarin ik als kind met mijn kleine zusjes in bad ging. Dus grond én de plantresten die ik een beetje fijnknip. Daarin begraaf ik een emmer bokashi (gefermenteerd keukenafval) die in de wintermaanden verder gaat composteren. In het voorjaar maak ik dan daar nieuwe vruchtbare potgrond van door het te mengen met alles wat ik dan aan compostachtig spul voorhanden heb: bladcompost, compost van mijn composthoop, wormenmest. Is de totale hoeveelheid te klein dan vul ik aan met een zak gewone tuinaarde (uiteraard zonder turf) - die koop ik liever dan dat ik de grond in mijn tuin verstoor. De geknipte plantenvezels zorgen voor de nodige luchtigheid, dat scheelt niet-lokale kokos. En de compost en bokashi zorgen voor de voeding, zo heb ik geen turf nodig die jammer genoeg nog steeds in vrijwel alle potgrond zit… en dramatisch slecht is voor het bodemleven in de landen waar ze het winnen. En dan… is alles klaar om de moestuinemmers weer opnieuw te vullen! En wil je zaaien: lees dan een volgend blog 😉

Ik schreef het al eerder: ik laat de bodem van mijn tuinen zoveel mogelijk met rust: ik graaf niet en ik spit niet, zodat het bodemleven in balans kan komen en blijven. Ook compost gaat bovenop, niet ondergespit. De bodem is leven… tot bovenaan toe propvol kriebelbeestjes, bacteriën, schimmels: verbindingen voor de communicatie van al het bodemleven. Wie ben ik om dat te verstoren? Ik plant er dus geen aardappels of bietjes, en ook geen eenjarigen waarvoor elk jaar opnieuw moet worden gegraven en gewoeld, zoals tomaten… Dat soort dingen kweek ik liever op het terras. Emmers (en zelfs wasketels) vol met de ‘klassieke’ eenjarige moestuinplanten, die meer werk en aandacht vragen dan vaste planten - maar de emmers houden het overzichtelijk. Mijn favorieten zijn aardappels, basilicum, tomaten, augurken, pepertjes, bolcourgettes en een meer dan mooie aubergine die ik elk jaar opnieuw probeer – maar die waarschijnlijk toch de voorkeur geeft aan de Italiaanse zon 😉. Op mijn thuisterras heb ik ook bonen in emmers omdat alleen daar genoeg zon komt, maar die mogen hier in de droomtuin in de rozenpoortjes klimmen. Omdat hun wortels heel goed zijn voor de bodem, blijven die na de oogst in de grond en oogst ik met de schaar. En die emmers? Die staan nu braaf te wachten op nieuwe potgrond – die ik zelf ga maken.

Na een eerder stukje kreeg ik ineens van meerdere kanten vragen over mijn zwartmoeskervelsoep, dus vandaag het recept voor een eenpersoonssoepje. Ik vertel later in het jaar meer over de plant zelf, als ik ook een foto van de volwassen planten heb kunnen maken. Zwartmoeskervel smaakt níet naar kervel, maar tussen selderij, peterselie en brandnetel in, en de jonge plantjes komen in januari al op, voor vroege voorjaarssoepjes in de sneeuw! Ik pluk een boeket: zoveel stelen dat mijn hand er nog goed omheen kan, was het, laat alles uitlekken en snij het wat kleiner zodat goed in de pan past. Beetje olijfolie warmen (heet is niet nodig en dan doe je dat ook beter niet), beetje kerrie, gesnipperd half uitje en teen knoflook smoren, zwartmoeskervel erbij tot het slinkt, aardappeltje schillen en in kleine stukjes erbij en vervolgens een glas water en een theelepel homemade bouillonpoeder (of een half blokje winkelspul). Laten sudderen tot de aardappel gaar is, en er met de staafmixer of roerzeef een romig soepje van draaien. Ik hou van drinksoepjes als tussendoortje - voeg wat minder water toe (of meer aardappel) als je liever lepelt. Maak het extra lekker met een beetje rasp van een biologische citroen… Genieten in tien minuten (waarvan je misschien drie minuten echt iets doet). Eet smakelijk!

Nu de sneeuw van die ene dag gesmolten is fiets ik even naar de tuin. Ik heb last van mijn rug waardoor tuinwerk geen goed idee is, maar fietsen zorgt ervoor dat de boel los blijft en sneller geneest. En hoe leuk om dan de eerste plukjes sneeuwklokjes te ontdekken – met nog heel veel meer van ze in het verschiet. Minstens zo fijn is de es die verdwenen is: het grote bomenknot- en hakwerk is achter de rug. Nu kunnen die laatste stukken van het voorstuk van de tuin ook worden ingericht en beplant, en hoef ik geen rekening meer te houden met werk- en valruimte! Met de aanhoudende wisselvallige vorst moet dat natuurlijk nog wel even op iets warmere grond wachten, maar dat komt precies goed uit. Zodra mijn rug weer akkoord gaat, ga ik de rest van de takken kleinzagen en afvoeren of klaarleggen voor de takkenril – en zo ruimte vrijmaken voor de nieuwe aanplant die nu nog geduldig wacht: de klimrozen in het hotel (de grote bak aan de zijkant), de eucalyptus in mijn badkamer en de rabarber in potten in mijn thuistuin. Heerlijk iets om naar uit te kijken!

Ik wil bij de kruidentuin ook een beetje groente, en dan natuurlijk mijn geliefde vaste planten die ik in blog 55 noemde, in plaats van de gebruikelijke eenjarigen – want ik zit niet om werk verlegen en kies liever voor één keer planten en daarna jaren oogsten. Ik laat ze ook graag als solitair mooi zijn tussen de kruiden – saaie rijtjes zijn nergens voor nodig. Zo’n afwisseling scheelt ook stukken bij plaagbeestjes zoals rupsen en slakken: een rij dezelfde plantjes is net zoiets als een supermarktgang vol lekkers, hop van de een naar de ander. Dan liever om en om met de taaiere kruiden! Maar er komen niet alleen vaste groenten: ook eetbare een- en tweejarigen krijgen een plekje, de soorten die zichzelf uitzaaien. Daar maak ik het liefste randjes van (en dan vind ik het niet erg als het randje het jaar erna aan de wandel gaat!). Denk aan rucola, madeliefjes, paardenbloem, goudsbloem, oostindische kers, winterpostelein en nieuwzeelandse spinazie. Of de zwartmoeskervel van de foto uit mijn thuistuin – al laat die zich nooit in randjes dwingen! Omdat ik de bodem met rust wil laten, vind je bij mij in de vollegrond nooit iets wat je al gravend moet oogsten. Eén uitzondering: rondom mijn fruitbomen plant ik tenen knoflook, die geweldig zijn als ziekte- en plaagbestrijders. Veldjesvol rond de stam, die lekker knipbaar groen geven en mooie knoflookbollen het jaar erop!

Vandaag een bijeenkomst met bijna de hele werkgroep Natuurlijk Tuinieren van Zonnegaarde, om het nieuwe tuinjaar in te luiden. Goed om alle plannen en projecten door te spreken, maar natuurlijk is het leukste de wandeling vooraf: langs alle bijzondere plekjes die we beheren op het terrein. Bijzondere aandacht voor de amfibieëntuin, met een paddenpoel, een stapelmuurtje als schuilplaats en wilde bloemen die insecten aantrekken – die weer voer vormen voor verschillende amfibieën. Er worden plannen gemaakt voor het werk dat er nog aan moet gebeuren. Natuurlijk bekijken we ook ‘mijn’ takkenril, en het pad naar de bijenweide waar al veel van het knothout van mijn wilgen een mooi plekje vond langs de randen. We zien judasoren en elfenbankjes groeien op eerder neergelegd hout en stappen voorzichtig om midden op het pad uit de grond knallende krokusjes heen. Stralend blauwe lucht en tintelend fris: het is een prachtige ochtend! 

Vandaag maak ik samen met andere leden van de werkgroep Natuurlijk Tuinieren van Zonnegaarde de voorbereidingen voor de aanstaande takkenril, tussen mij en de (gemeenschappelijke) buurtuin. Wanstaltige ijzeren hekken worden uit bramen en klimop gegraven en geknipt en blijken, eenmaal los, ook nog vast te zitten aan een nog langere vloerrail: loeizwaar! Naar het pad ermee. Twee bergen snoeihout verdwijnen naar de gezamenlijke compostplaats, en een minstens even grote berg dikke krulwilgtakken mag naar het pad van de bijenweide. Langs de kanten daarvan worden ze smal opgestapeld als begrenzing – op dat wat er eerder is gelegd groeit al menige paddenstoel: neem vooral een kijkje als je een keertje wandelt op het volkstuincomplex, echt prachtig! En terwijl wij even pauze nemen en ik mag kennismaken met een paar andere tuinen, verschijnt de stoere klusploeg van het complex voor het oud ijzer. Ze sjouwen de inmiddels beroemde fontein annex vijverbak op sokkel ook naar het pad naast de hekken en gaan dan even babbelen bij de kringloopwinkel verderop aan de weg. En ja: daar willen ze al het oud ijzer wel. Zo krijgt alles een bestemming. Ondertussen wordt aan de andere kant van mijn tuin de es ontkroond, als voorbereiding op de kap. En ben ik blij met een tuinvriendin die foto’s maakt – want natuurlijk vergeet ik juist op een dag als deze waarin er van alles gebeurt mijn telefoon thuis… Ik zoek er ook nog eentje bij van de hekken een paar maanden terug: wat een verschil! Blij, blij. blij met zoveel hulp. En met zoveel vorderingen. En nog maar een keertje ook met het voorjaar!

Te koud voor tuinwerk betekent moestuinieren aan de keukentafel: zaadjes uitzoeken. Van een van de leukste groenten, ook in de niet-groentetuin: klimmende bonen. Ik zaai ze bonen niet te vroeg (zoals mijn moeder vroeger zei (dat haar moeder altijd zei): ‘bonen mogen de mei niet zien’. Vervolgens mogen ze de rozenpoortjes beklimmen - daarom hou ik zo van bonen met mooie bloesemkleuren zoals de zalmroze pronkers - voor door de abrikooskleurige roos - en hemelsblauwe raasdonders die samen mogen met een witte klimroos). Ik oogst vers wat ik nodig heb, en wat blijft hangen door overvloed of tijdgebrek laat ik aan de plant drogen. Uiteindelijk, als het loof afsterft, knip ik de hele plant net boven de grond af. Die struik mag ondersteboven in de schuur tot de winter, dan heb ik tijd om de gedroogde bonen eraf te halen, te doppen: voorraadje voor chili en kapucijners, en nieuw zaad voor volgend jaar! De wortels laat ik altijd zitten: ze maken de grond vruchtbaarder door heel veel stikstof op te slaan. Maar komend jaar ga ik voor een experiment: op de afgeknipte stoppels komt een laagje wintervacht: compost, blad of wat ik maar voorhanden heb. Misschien een stukje gaas eroverheen met tentharingen. Soms loopt de boel dan weer gewoon uit, om nieuwe bonen te geven: de boon als vaste plant!

Maak ik nou een moestuin of niet? ‘Moestuin’ betekent gewoon tuin met ‘moes’, en da’s een heerlijk ouderwetse verzamelnaam voor ‘eetbaar groenvoer’. Je vindt het terug in woorden als bladmoes, warmoes en warmoezenier (tuinder). Inmiddels is alles veredeld en vind je in de supermarkt zachte spinazie en sluitende kolen. Gekweekt als eenjarige groenten, dus je zaait elk jaar opnieuw en na de oogst haal je de plantrestjes weg. Die manier wordt ook het meest gebruikt in de standaard moestuin: eigenlijk een ‘eenjarigen-groentetuin’ dus. En ik ben veel meer van de vaste planten. Gelukkig kun je daarmee ook heel goed moestuinieren. Dat scheelt veel werk omdat je dan niets anders meer hoeft te doen dan oogsten… én het scheelt ook veel ziektes en plagen. Denk bijvoorbeeld aan slakken: geweldige opruimers die alle zwakke plantjes graag voor me verwijderen. Die versgezaaide sappige spinazie is in hun ogen toch echt een zwakkeling, net als die rij tere koolplantjes – hapklaar! Heel wat anders dan bijvoorbeeld vaste groente zoals ‘eeuwig moes’ (smaakt als kool maar groeit in losse bladeren) of ‘brave hendrik’ (beetje als spinazie): de stengels zijn stugger, het blad wat je oogst stevig. Niks zwaks aan, dus de opruimers blijven er meestal af. De planten worden elk jaar groter en sterker, terwijl ik gewoon door kan oogsten. Andere groenten die in mijn vaste-planten-moestuin een plekje gaan krijgen zijn bijvoorbeeld oesterblad (stevig en zilt), welsh onion (vaste lente-ui), daslook, knoflookmosterd (koolfamilie), broccoli nine-star (krijgt minibloemkooltjes in de bladoksels) en natuurlijk mijn lieveling: rabarber. Ook asperge is vast, maar daarvoor kijk ik eerst deze zomer of er genoeg plek is. Op de foto lees je Aangebrand, van J.C.W. Staring uit 1827